Jaki kamień na nagrobek najlepszy?

Dobór odpowiedniego kamienia na nagrobek wcale nie jest zadaniem prostym. Materiał powinien odznaczać się nie tylko walorami estetycznymi, ale i trwałością, odpornością, odpowiednią twardością.

Powszechnie uważa się, że najszlachetniejszym kamieniem na nagrobek jest marmur. Niestety okazuje się, że nie jest to najlepszy budulec na nagrobek. Jest to skała wapienna, która w kontakcie z wodą i mrozem bardzo szybko ulega erozji. W naszym klimacie nagrobki marmurowe mogą bardzo szybko ulec zniszczeniu. Jaki kamień będzie więc najlepszy?

Estetyczne i funkcjonalne nagrobki

W naszym klimacie najczęściej stosowany jest granit. To surowiec bardzo trwały, a jednocześnie bardzo estetyczny. Do budowy nagrobków wykorzystywany jest również piaskowiec, który przy odpowiedniej pielęgnacji zachowa ładny wygląd przez długi czas.

Podczas doboru odpowiedniego kamienia warto zwrócić nie tylko na konkretne cechy danego budulca, ale również kształt, formę nagrobka oraz jego lokalizację na cmentarzu. Warto również uwzględnić kwestię późniejszego czyszczenia i pielęgnowania kamienia. Jeśli nagrobek wykonany jest z budulca podatnego na zabrudzenia czy urazy mechaniczne, należy wyznaczyć odpowiednie miejsce, na którym będą ustawione znicze lub kwiaty.

Podczas dokonywania wyboru nagrobka warto uwzględnić również budulce sprowadzane z zagranicy, np. chińskie lub indyjskie. Są one jeszcze mało popularne, ale w praktyce niekiedy są znacznie lepsze jakościowo niż krajowe. Co ważne, bardzo często okazują się tańsze niż kamienie importowane z krajów zachodnich. Warto więc porozmawiać z kamieniarzem, czy posiada w swojej ofercie budulec tego rodzaju, a także który z kamieni będzie najlepszy na nagrobek.

Czym kierować się podczas wyboru kamienia na nagrobek?

Organizacja pogrzebu to bez wątpienia bardzo absorbujące przedsięwzięcie. Bliscy po zmarłym bardzo często muszą zadbać nie tylko o przygotowanie ceremonii, ale również wybór nagrobka. Najczęściej chcielibyśmy wybrać jak najlepszy nagrobek, który przez lata będzie upamiętniał pamięć po zmarłym. Niestety nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, który nagrobek jest najlepszy. Bardzo wiele zależy od budżetu, którym dysponujemy, preferencji estetycznych, a także możliwości związanych z późniejszą pielęgnacją kamienia.

Większość dostępnych na rynku kamieni, które przeznaczone są do budowy nagrobków, cechują się podobnymi właściwościami niezależnie od tego, w jakim kraju je wydobyto. Producenci zabiegają o to, by odznaczały się odpowiednią odpornością, trwałością i wytrzymałością. Dzięki temu klienci mogą wybierać spomiędzy różnorodnych produktów oraz dostosowywać zakup do przeznaczonego na nagrobek budżetu.

Jak wygląda pogrzeb świecki?

Pogrzebów świeckich nie prowadzą księża. Rola przewodnika uroczystości spoczywa na mistrzu ceremonii, który dba o prawidłowy przebieg pochówku i zachowanie scenariusza. W naszym kraju pogrzebów świeckich odbywa się niewiele, ale w ostatnich czasach widać tendencję wzrostową. Pogrzeby świeckie, czyli niepodlegające obrządkom religijnym, odbywają się coraz częściej

Mistrz ceremonii w pogrzebie świeckim

Jak już zostało wspomniane, nad przebiegiem pogrzebu świeckiego czuwa mistrz ceremonii. Najczęściej jest on ubrany bardzo skromnie — w prostą, czarną togę, białe rękawiczki, czarne buty i plastron, a niekiedy także cylinder.

Do zadań mistrza ceremonii należy m.in. przygotowanie rodziny do uroczystości pożegnania zmarłego. Najczęściej na podstawie rozmów z najbliższymi zmarłego mistrz przygotowuje mowę pogrzebową, która następnie przedstawiana jest rodzinie. Cała idea pogrzebu świeckiego opiera się na uczczeniu pamięci po zmarłym, stąd też każdy element ceremonii ma nawiązywać do tego, jaką był osobą za życia. Dobór muzyki, kwiatów, anegdot w mowie pogrzebowej, a czasami nawet kolor ubrań uczestników pogrzebu determinowany jest właśnie sposobem bycia i preferencjami osoby zmarłej. Warto pamiętać, że pogrzeby świeckie skupiają się przede wszystkim na zmarłym, a także jego rodzinie.

Jak przebiega pogrzeb świecki?

Przebieg pogrzebu świeckiego nie jest ściśle regulowany żadnymi narzuconymi regułami, najczęściej zależy od oczekiwań rodziny lub osoby zmarłej, jeśli za życia przygotowała stosowne rozporządzenia. Uroczystość najczęściej składa się z dwóch części: pożegnania w domu pogrzebowym, a następnie odprowadzenie do grobu.

Podczas ostatniego pożegnania zmarłego bardzo często rozbrzmiewa jego ulubiona muzyka. Pogrzeb zwykle rozpoczyna się od powitania wszystkich uczestników, a następnie wygłaszana jest mowa pogrzebowa w imieniu rodziny. Mowę pogrzebową wygłasza mistrz ceremonii, ale także członkowie rodziny, przyjaciele czy bliskie osoby. W obecnych czasach niekiedy dodatkowo wyświetlane są prezentacje dotyczące zmarłego, zdjęcia czy nawet filmy z jego udziałem. Bardzo często ważnym elementem pogrzebów świeckich są krótkie koncerty okolicznościowe.

Drugim etapem jest przejście w kondukcie żałobnym do miejsca pochówku, gdzie następuje ostateczne pożegnanie ze zmarłym. Jego ciało zostaje złożone do grobu. Odbywają się również podziękowania za przybycie na pogrzeb, niekiedy podawane są też inne informacje ważne dla rodziny, np. zaproszenie na stypę.

Coraz więcej firm, świadczących usługi pogrzebowe, oferuje przeprowadzenie pogrzebów świeckich. Jest to ogromna pomoc dla rodziny, która powierza w ręce profesjonalistów czuwanie nad organizacyjnym przebiegiem ceremonii.

Historia trumny

Trumna jest drewnianą lub metalową skrzynią często wyłożoną materiałem i koronkami, służącą do pochówku zmarłych. Wielu osobom może wydawać się, że trumna towarzyszy ludziom od zarania dziejów. Jednakże pierwsze trumny pojawiają się na kartach historii dopiero w średniowieczu, a i wtedy ta forma pochówku dotyczyła tylko władców.

Od sarkofagu do trumny

W czasach starożytnych rolę trumien odgrywały skrzynie wykonane z ceramiki lub kamienia, zwane sarkofagami. Sarkofagi były odpowiednio dekorowane, zarówno malowane jak i rzeźbione. Taki rodzaj pochówku kojarzy się głównie ze starożytnym Egiptem, gdzie stosowano sarkofagi wykonane z początku z kamienia, cegły lub terakoty oraz zdobione hieroglifami charakterystycznymi dla tamtego okresu. W okresie Średniego i Nowego Państwa zaczęto wykonywać je z takich materiałów jak bazalt, kwarcyt oraz granit. W innych rejonach świata zmarły był grzebany bezpośrednio w ziemi lub grocie, po uprzednim owinięciu w całun lub palony, a prochy składane były w ceramicznych urnach. Pierwsze przypadki grzebania zmarłych w drewnianych skrzyniach odnotowano na początku średniowiecza. Według Długosza, pierwszym królem złożonym do grobu w trumnie był Bolesław Chrobry. Mniej więcej z tego okresu pochodzą również reszki wikińskich trumien odkrytych na cmentarzysku w Bodzi. Upowszechnienie się zwyczaju grzebania w drewnianych trumnach związane jest prawdopodobnie z epidemią dżumy, która opanowała Europę w XIV wieku.

Rozwój trumiennictwa

W wieku XVII trumny były metalowe i bogato zdobione. Zmarłych ubierano bogato, a wśród polskiej szlachty tradycją stało się przybijanie podobizny zmarłego malowanej na cynowej, miedzianej lub srebrnej blaszce. Nazywały się one portretami trumiennymi. Po zakończonych uroczystościach portret wieszano w kościele lub w kaplicy. Trumnę stawiano na postumencie – katafalku, czyli na podwyższeniu wspartym kilkoma schodkami. Bogatszą formą było Castrum Dolores – bogato zdobiony namiot z draperią i baldachimem, przypominający ołtarz. Z uwagi na wysoki koszt trumny większość wiernych ciało chowała w całun. Praktyka taka była powszechna aż do XIX wieku. Współcześnie zakłady pogrzebowe oferują trumny w różnym wzornictwie i o szerokim zakresie cenowym.

Dla wielu kultur i wyznań dusza jest czymś, co ożywia ciało, a odchodząc, pozostawia je martwym. Przez wieki ludzie wierzyli, że nawet stan chwilowej utraty świadomości oznacza pobyt duszy poza ciałem. Ślad takiego myślenia pozostał nawet we współczesnym języku. „Przychodzi do siebie” mówimy, kiedy ktoś odzyskuje świadomość. Dowodem na to, jak ważna jest ostatnia droga człowieka są liczne obrzędy, które od wieków funkcjonują w naszej świadomości.

Ostatnia posługa

Jeszcze dwie dekady temu powszechnym było wzywanie księdza do umierającego parafianina. Duchowny jako szafarz ostatnich sakramentów udziela umierającemu spowiedzi, Komunii Świętej oraz namaszczenia świętymi olejami. Na przyjęcie księdza przygotowywał się cały dom. W pomieszczeniu ustawiano stół nakryty białym obrusem oraz potrzebne do obrzędów przedmioty: wodę święconą, krzyż, dwie zapalone świecę, materiał do wcierania olei. Obecnie do umierającego coraz rzadziej wzywa się księdza.

Przygotowanie ciała

Współcześnie zaraz po śmierci ciało zostaje zabrane do kostnicy, gdzie pracownicy zakładu pogrzebowego troszczą się o jego przygotowanie do pogrzebu. Kiedyś przygotowaniem nieboszczyka zajmowała się rodzina. Ciało myto i ubierano. Rodzaj ubioru zależał od stanu cywilnego zmarłego lub zmarłej. Przygotowane ciało składało się do trumny wraz z szeregiem uznanych przez tradycję przedmiotów. Należały do nich przede wszystkim różaniec i obrazek święty, książeczka do nabożeństwa. A także ulubione drobiazgi osoby nieżyjącej, co jest oczywistym spadkiem, po wierzeniach przedchrześcijańskich.

Pogrzeb i kondukt żałobny

Pogrzeb odbywał się najczęściej w trzeci lub czwarty dzień od śmierci. Uczestnicy przychodzili do domu by dokonać ostatniego pożegnania. Po modlitwie i poświęceniu ciała przykrywano trumnę. Następnie następowało wyprowadzenie zmarłego domu, zawsze nogami w stronę wyjścia. Podobnie jak współcześnie za trumną kroczył kondukt żałobny. Po odprawieniu mszy żałobnej, trumna przy dźwięku dzwonów odprowadzana była na cmentarz. Po pogrzebie najbliższych uczestników zapraszało się na stypę. Wiele z powyższych obrzędów zostało w naszej świadomości, ale bardzo wiele zostało już zapomnianych.

Każda kultura i religia ma swoje zwyczaje i obrzędy dotyczące śmierci i pogrzebów. W chrześcijaństwie część obrzędowości obecnej w kulturze jeszcze przed dwiema dekadami odchodzi jedynie do wspomnień. Sam rytuał uległ znacznemu uproszczeniu, a większością zadań, które były związane z obrzędem, wykonuje zakład pogrzebowy. Jednakże w świadomości społecznej pozostało kilka niezmiennych obyczajów. Podobnie jest w przypadku pogrzebów żydowskich. Ze względu na fakt, że mogli w nich uczestniczyć tylko Żydzi, wokół obrzędów narosło wiele legend, jak np. ta, że zmarłego grzebie się w pozycji siedzącej.

Opieka nad zmarłym

Po śmierci zmarłemu zamyka się oczy, a ciało kładzie się na podłodze i przykrywa. Wokół zmarłego ustawia się płonące świece. W dowód szacunku ciało aż do pogrzebu nie jest pozostawiane samo. Osoby przebywające ze zmarłym nazywane są szomrim, co oznacza strażnik lub stróż. W większości społeczności istnieją organizacje zajmujące się zmarłymi, zwane chewra kadisza. W trakcie przygotowań do pogrzebu ciało jest gruntownie myte i oblekane w prosty, płócienny całun. Zarówno strój, jak i trumna powinny być proste, dzięki temu, w obliczu śmierci, biednemu oddana jest taka sama cześć jak bogatemu. Trzeba pamiętać, że obecność ciała zmarłego jest źródłem rytualnej nieczystości, zatem po przebywaniu w pobliżu ciała należy umyć ręce. Zmarłego grzebie się w dniu śmierci lub dnia następnego.

Kaddisz i żałoba

W tradycyjnie ciało powinno być pochowane owinięte jedynie w całun, jednakże na przestrzeni wieków względy sanitarne spowodowały, że zaczęto używać prostych, drewnianych trumien. Podczas ceremonii muszą zostać odmówione obowiązkowe modlitwy. Podstawową modlitwą jest kaddisz, który odmawiany jest przez kworum modlitewne, które wynosi dziesięciu dorosłych mężczyzn. Kondolencje składa się na skromnej stypie. Podawano na niej chleb, soczewicę, jajka oraz wino. Od takiego symbolicznego poczęstunku, miała się zaczynać żałoba.

W Polsce najpopularniejszym sposobem żegnania się ze zmarłym pozostaje nadal tradycyjny pochówek cmentarny. Zakład pogrzebowy przygotowuje zwłoki, trumnę oraz oprawę nabożeństwa, po czym ciało zostaje złożone w grobie. Pochówkowi zazwyczaj towarzyszy temu upamiętnienie za pomocą kamiennego nagrobka, który najczęściej wykonany jest z granitu, rzadziej z marmuru i piaskowca.

Rodzaje nagrobków

Na cmentarzach najczęściej spotkamy nagrobki, składające się z  poziomej płyty grobowej oraz pionowej tablicy  z podstawowymi informacjami o osobie zmarłej. Do wykonania tego typu pomnika wykorzystuje się najczęściej granit cieszący się wysoką wytrzymałością. Innym typem nagrobków jest tablica położona płasko na ziemi. Taki typ grzebania jest bardzo popularny na zachodzie. Pozwala on na zaoszczędzenie sporej ilości miejsca na cmentarzu. Skromnym jednoczęściowym nagrobkiem jest również pionowa tablica, przybierająca formę pionowej tablicy pamiątkowej. W Polsce można je spotkać głównie na cmentarzach wojskowych. Bardziej okazałym rodzajem pomnika są grobowce. Kiedyś stawiano je zamożnym rodzinom oraz wysoko postawionym urzędnikom. Dziś są one popularnym rozwiązaniem głównie ze względów ekonomicznych.

Od czego zależy cena nagrobka

Pierwszym i najważniejszym czynnikiem, który definiuje koszty produkcji nagrobka jest materiał. Droższe materiały charakteryzują się wysoką jakością i odpornością na niekorzystne warunki środowiskowe. Równie istotny wpływ na cenę ma kształt pomnika. Im prostszy nagrobek, tym jego cena niższa. Wynika to z faktu, że proces produkcji standardowego nagrobka jest łatwiejszy niż nagrobka nietypowego. Wszelkie wycięcia i frezy podbijają jego cenę. Na rynku znaleźć można również ofertę nagrobków nietypowych, wykonanych na specjalne zamówienie, posiadających niestandardowe wymiary i kształty. Ich cena jest zazwyczaj wyższa.

Obecnie wizaż pośmiertny jest stosowany coraz częściej. Związane jest to ze wzrostem usług pogrzebowych oraz komfortem psychicznym jaki odczuwa cała rodzina i bliscy osoby zmarłej, widząc ją leżącą w trumnie i wyglądającą tak samo jak za życia. Przygotowaniem zwłok zajmuje się zakład pogrzebowy.

Czym jest tanatokosmetyka

Tanatokosmetyka są to wszystkie czynności estetyczne wykonywane przy osobie zmarłej. Mają one na celu skorygowanie lub zatuszowanie zewnętrznych zmian pośmiertnych na odkrytych częściach ciała zmarłego. Można pokryć zmiany, które pojawiły się przed zgonem, np. wybroczyny podskórne, w tracie zgonu, np. sinica twarzy i pęknięte naczynia będące efektem ostrej niewydolności oddechowej. Zadaniem wizażu pośmiertnego jest kompleksowe działanie, mające na celu poprawnie wyglądu przez retuszowanie pokrywające niekorzystne przebarwienia oraz zasinienia powłok skórnych. W efekcie cera doprowadzona jest do naturalnego koloru.

Wykorzystywanie wizażu pośmiertnego

Wizaż pośmiertny jest ważnym elementem przygotowania ciała po wypadku komunikacyjnym. Po szeregu zabiegów osoba zmarła zyskuje spokojny, naturalny wyraz twarzy. Uzyskanie takiego efektu jest możliwe nie tylko dzięki umiejętnemu malowaniu i pielęgnacji skóry. Istotne są również specjalistyczne kosmetyki, które imitują naturalny wygląd i kolor cery zmarłego. Charakteryzują się one dużą trwałością. Większość z tego typu kosmetyków zawiera w sobie niewielką ilość formaliny, która konserwuje skórę nieboszczyka. Prócz nadawania odpowiedniego kolorytu cerze stosuje się równie, zazwyczaj u kobiet, inne elementy makijażu. Do powszechnych praktyk zalicza się tuszowanie rzęs, makijaż ust i policzków. Wśród usług pośmiertnych znajdziemy również fryzjerstwo w zakresie m.in. farbowania, przycinania i czesania włosów. Regulację brwi, golenie zarostu, niekiedy konieczne uzupełnienie owłosienia. Prowadzone są również zabiegi pielęgnacyjne dłoni i paznokci.

Pierwszym pochówkiem stosowanym przez rasę ludzką był najbardziej naturalny pochówek szkieletowy. Z dużą dozą pewności można stwierdzić, że był to jedyny sposób grzebania zmarłych w epoce kamienia. Wraz z rolnikami, czyli około 12 tys. lat temu pojawiły się pierwsze groby całopalne. W Europie kremacja stała się popularna dopiero w epoce brązu, a swój największy zasięg osiągnęła w epoce żelaza. Całopalenie nigdy nie wyparło pochówku szkieletowego, co w drugą stronę udało się chrześcijaństwu około XIV wieku. Współcześnie  zakłady pogrzebowe coraz częściej oferują obie formy pochówku. Przełom nastąpił po obradach II Soboru Watykańskiego.

Pochówek kremacyjny

Prawo Kościoła Rzymskokatolickiego nie zabrania kremacji, jakkolwiek zaleca pochówek całościowy. W instrukcji dotyczącej pochówków umieszczonej na stronie episkopatu czytamy, że tam, gdzie z przyczyn typu higienicznego, ekonomicznego lub społecznego dokonuje się wyboru kremacji, wyboru, który nie może być sprzeczny z jasno wyrażoną wolą zmarłego Kościół nie dostrzega przyczyn doktrynalnych, by zakazać takiej praktyki. Po dokonaniu kremacji prochy muszą być przechowywane w miejscu świętym, czyli na cmentarzu lub w kościele. W tej kwestii zbieżne jest prawo polskie, które również zezwala na kremację, ale szczegółowo określa jak mają zostać pochowane prochy osoby zmarłej. Urna musi zostać pogrzebana na cmentarzu lub w specjalnie przeznaczonym do tego miejscu. Zabronione jest rozsypywanie prochów osoby zmarłej. W Kościele Prawosławnym i wśród Żydów kremacja jest surowo zabroniona.

Jak wygląda kremacja

Pochówek kremacyjny zależy od obrządku, w jakim odbywa się pogrzeb. Jeśli jest to pogrzeb świecki, jego scenariusz ustalony jest z mistrzem ceremonii. W przypadku pogrzebu katolickiego nabożeństwo żałobne zazwyczaj odbywa się nad trumną pozbawioną wszelkich metalowych ozdób. Przed kremacją zazwyczaj odbywa się pożegnanie zmarłej osoby. Po zakończeniu trumna, przy dźwięku dzwonów wjeżdża do pieca na specjalnej platformie. Spopielenie trwa kilka godzin. Następnie popiół i kości zostają rozdrobnione w specjalnym młynie i umieszczone w wybranej przez rodzinie urnie.

Śmierć bliskiej osoby wiąże się nie tylko z ogromnym bólem, ale również z formalnościami związanymi z organizacją pochówku. Istotne jest również poinformowanie wszystkich znajomych z zmarłego o jego śmierci oraz terminie planowanego pogrzebu. Istotna jest również kwestia wybrania odpowiedniej tabliczki natrumiennej.

Czym jest nekrolog i jakie spełnia funkcje

Nekrolog jest krótkim komunikatem zawiadamiającym o śmierci i oddającym hołd zmarłemu. Zazwyczaj rozpoczyna go zwrot inicjujący, taki jak „ z głębokim żalem zawiadamiamy” czy „z głębokim żalem i smutkiem żegnamy”. Nekrolog najczęściej umieszcza się w prasie lub specjalnie wyznaczonym do tego celu miejscu. Szczególnym rodzajem nekrologu jest klepsydra pogrzebowa. Klepsydra ma charakter ogłoszenia, które nie tylko informuje rodzinę i przyjaciół o śmierci, ale również zawiadamia o dniu, godzinie i miejscu, w którym ma odbyć się pogrzeb. Klepsydrę rozwieszają pracownicy zakładu pogrzebowego w różnych miejscach publicznych, w tym przy budynku, w którym mieszkała osoba zmarła, miejscu pracy, na tablicach ogłoszeń w okolicy miejsca zamieszkania oraz przy budynku kościoła parafialnego.

Tablica nagrobna

Tabliczka nagrobna, podobnie jak nekrolog zwiera podstawowe informacje o zmarłej osobie, w tym imię, nazwisko, datę urodzenia i śmierci, liczbę przeżytych lat oraz krótkie epitafium. trumnach, nagrobkach lub krzyżach znajdujących się przy grobie. Wykonane są one zazwyczaj z mosiądzu i charakteryzują się wysoką odpornością i wytrzymałością na niekorzystne warunki atmosferyczne. Na rynku znajdziemy szerokie wzornictwo tabliczek nagrobnych. Istnieje również możliwość zamówienia zindywidualizowanego egzemplarz tabliczki nagrobnej.

Śmierć bliskiej osoby pociąga za sobą szereg obowiązków, które musimy wykonać. Oczywistym jest uzyskanie aktu zgonu oraz skontaktowanie się z zakładem pogrzebowym, który zatroszczy się o ciało, trumnę oraz oprawę pogrzebu. Kolejnym krokiem jest zamówienie odpowiedniego nagrobka. Nagrobki różnią się w zależności od kultury i wyznania.

Nagrobki w Polsce i Ameryce Północnej

W tradycji polskiej znajdziemy pomniki cmentarne wykonane z granitu lub piaskowca. Mają one najczęściej ciemny, stonowany odcień. Kamienne płyty, z których stworzony jest nagrobek mogą zostać wycięte w dowolne formy i kształty. Na cmentarzu znajdziemy proste pomniki z dwóch płyt, jednej poziomej drugiej, mniejszej pionowej, na której znajdują się informacje o osobie zmarłej. Oprócz imienia, nazwiska daty urodzenia i śmierci, na płycie znajdziemy również epitafium. Niektóre groby opatrzone są również w niewielkie zdjęcie zmarłej osoby. Nagrobkami płytowymi są również pomniki stawiane na nekropoliach w Ameryce Północnej. Różnią się jednak znacznie od tych, które są nam powszechnie znane. Zazwyczaj są to pionowe płyty kamienne lub małe tabliczki, które umieszcza się bezpośrednio na ziemi, najczęściej pokrytej trawnikiem. Cmentarze w Ameryce to duże, zielone tereny, które przypominają przestrzenne parki.

Nagrobki żydowskie i romskie

Nagrobki żydowskie nazywane są macewami. Ich widok nie jest obcy mieszkańcom naszego kraju. Macewa to tzw. nagrobna stela. Najogólniej rzecz ujmując jest to ustawiona pionowo kamienna płyta. W jej górnej części znajduje się płaskorzeźba, w dolnej zaś epitafium. Płaskorzeźba ma znaczenie symboliczne, a jej elementy powiązane są z cechami i przynależnością do niektórych grup społecznych zmarłej osoby. Na przykład złożone w geście modlitwy dłonie przeznaczone są jedynie dla kapłanów. Na nagrobku znajdują się również symbole związane z judaizmem, czyli menora i gwiazda Dawida. Warto także wspomnieć o charakterystycznej architekturze nagrobków romskich. Stawiają oni okazałe, różniące się od innych wielkością i masywnością pomniki. Ich formy to najczęściej mauzolea lub kaplice. Estetykę romskich nagrobków charakteryzuje przepych i bogactwo dekoracji.

Niezależnie od wyznania lub jego braku śmierć bliskiej osoby jest niebywałym ciosem. Jednocześnie nie jesteśmy oszczędzani, ponieważ śmierć pociąga za sobą szereg zadań, które musimy wykonać, by godnie pożegnać bliską nam osobę. Część z nich, takich jak przygotowanie zwłok, kwiatów czy konduktu bierze na siebie zakład pogrzebowy, inne musimy załatwić samodzielnie. Jedną z nich jest decyzja o obrządku w jakim pochowany ma być zmarły. W przypadku osób praktykujących decyzja jest zazwyczaj oczywista, w przypadku ateistów, agnostyków oraz osób wierzących, ale nie odnajdujących się w dogmatach żadnego z funkcjonujących kościołów można przygotować pogrzeb świecki.

Mistrz ceremonii

W przypadku pogrzebu świeckiego osoba duchowna zastąpiona jest przez mistrza ceremonii. Mistrzowie ceremonii są odpowiedzialni za przebieg pogrzebu. Należy podkreślić, że osoby prowadzące pogrzeb kończą zazwyczaj specjalny kurs, gdzie nabywają konieczne umiejętności. Do obowiązków mistrza ceremonii należy rozmowa z rodziną zmarłego, na podstawie której przygotowuje wspomnienie o nieboszczyku. Po napisaniu przemówienia trafia ono do akceptacji rodziny. W trakcie trwania pogrzebu mistrz wygłasza wspomnienie oraz kieruje uroczystością, zgodnie z przygotowanym wcześniej scenariuszem. Osoba prowadząca pogrzeb wyróżnia się od pozostałych żałobników ubiorem. Charakteryzują go czarny garnitur, peleryna, cylinder, muszka oraz białe rękawiczki i koszula.

Ogólny scenariusz pogrzebu świeckiego

Uroczystość najczęściej rozpoczyna się akcentem muzycznym. Następnie następuje przywitanie żałobników oraz wspomnienie o zmarłym. W tej części możliwe jest również wygłoszenie własnych refleksji. Później możemy spodziewać się koncertu okolicznościowego. Najczęściej jest to muzyka klasyczna wykonywana na żywo. Jednakże rodzina zmarłego może zażyczyć sobie ulubionych piosenek zmarłego, w takim wypadku mistrzowie ceremonii odtwarzają je z nośników dźwięku. Świecka ceremonia pogrzebowa kończy się przejściem na cmentarz, gdzie następuje pożegnanie się ze zmarłym i złożenie trumny do grobu. Nie istnieje jeden sztywny scenariusz pogrzebu świeckiego. Może on być dowolnie zmieniany w zależności od życzenia rodziny.

Na przestrzeni wieków tradycje związane z pochówkiem chrześcijańskich zmieniały się i ewoluowały. Nim powstały znane nam cmentarze i zakłady pogrzebowe zajmujące się profesjonalną organizacją pogrzebów, zmarłych grzebano w katakumbach, kościołach i cmentarzach przykościelnych. Co przyczyniło się do faktu, że obecnie nowoczesne nekropolie znajdują się na przeznaczonym do tego celu terenie? Dowiecie się, czytając drugą część historii pochówku chrześcijańskiego.

Edykt nantejski

Już na przełomie IX i X stulecia zaczął się upowszechniać pogląd, iż ciała zmarłych należałoby grzebać w miejscach oddalonych od osad ludzkich. Miały na to wpływ częste epidemie trawiące ludność oraz terytorialny rozwój osad i miast. Jednakże wprowadzenie takiej praktyki w życie, spotkał się ze zdecydowanym odporem ze strony wiernych. Miało na to wpływ przekonanie, że pochówek poza kościołem lub cmentarzem przykościelnym uwłacza pamięci zmarłego. Dopiero Edykt Nantejski wydany w 1777 r. położył kres grzebaniu zmarłych na cmentarzach przykościelnych.

Cmentarze pozamiejskie w Polsce

W Polsce proces kształtowania form grzebalnych postępował z pewnym opóźnieniem w stosunku do krajów zachodniej Europy. Miał na to wpływ fakt, że należało przełamać wiele uprzedzeń, jakie żywiono wobec zwyczajów nowej wiary, przy wciąż silnych tradycjach pogańskich. Powolne przemiany spowodowały, że aż do epoki Oświecenia istniał w Polsce zwyczaj grzebania zmarłych w katakumbach kościelnych lub na przykościelnym placu. Jednakże coraz większa gęstość zaludnienia, złe warunki sanitarne, słabo funkcjonująca służba asenizacyjna, ciągłe skażenia ujęć wody, wynikające z bliskości cmentarzy spowodowały, że okres chowania chrześcijan w obrębie miast zaczął powoli się kończyć. W zamian tego wiernych zaczęto chować na cmentarzach ulokowanych poza ośrodkami miejskimi i osiedlami.

Przejście ze świata żywych do świata umarłych niema dla wszystkich ludów zamieszkujących Ziemię miało charakter niezwykle uroczysty. Przez tysiąclecia ludzie wierzyli, że los zmarłego zależy od tego w jaki sposób wyprawią go na tamten świat. Dlatego dokładali wszelkich starań, aby jak najlepiej wyposażyć go w podróż w zaświaty. Pochówek chrześcijański, mimo że w założeniu daleki od heretyckiej czci oddawanej ciału spoczywającemu w grobowcu, wiele czerpał z kultur przedchrześcijańskich. Według wiary chrześcijańskiej pogrzeb kościelny oprócz oddania należnego ciału – świątyni Ducha Świętego – szacunku, wyprasza pomoc duchową zmarłym i niesie żywym pociechę. Zanim pojawiła się znana nam współcześnie forma grzebania i profesjonalne zakłady pogrzebowe, wiernych chrześcijańskich chowano w katakumbach, murach kościoła oraz na przykościelnych cmentarzach.

Pochówek w katakumbach

Na  żadnym z cmentarzy, bez znaczenia czy to mały wiejski, czy duża, stara nekropolia nie ma grobów starszych niż z końca XVII wieku. Spowodowane jest to faktem, że w początkach ery chrześcijańskiej, zgodnie ze zwyczajami zapożyczonymi ze Wschodu, ciała grzebano w katakumbach. Były to pieczary lub groty łączone korytarzami, które stanowiły pierwotne formy cmentarne. Rolę cmentarzy miejskich spełniały one aż do V w.n.e. Ponadto wato podkreślić, że zgodnie z prawem rzymskim, pierwsi chrześcijanie umieszczali swoje nekropolie poza miastem. Wraz z ogłoszeniem przez Konstantego Wielkiego wolności wyznania chrześcijańskiego, rozpoczęto budowę oraz przebudowę różnych budynków na cele kościelne. Wtedy zaczęto grzebać ciała wiernych w murach kościelnych.

Rozwój cmentarzysk przykościelnych

Z czasem jednak miejsca grzebalne w kościołach zostały wyczerpane. Postanowiono wówczas, że w murach kościelnych grzebani będą jedynie duchowni, kolatorzy i dobrodzieje kościoła oraz osoby dostojne urzędem lub szczególnie zasłużone. Pozostałych wiernych parafii natomiast zaczęto chować na placu wokół kościoła. Tego rodzaju praktyka ukształtowana na przełomie IV i V wieku stała się powszechną w Europie Zachodniej i stosowaną niemal po wiek XVIII. Dopiero słynny Edykt Nantejski, wydany we Francji w 1777 roku, położył kres grzebaniu zmarłych na cmentarzach przykościelnych.

Śmierć bliskiej osobny wiąże się ze smutkiem i wielkim poczuciem straty. Jednakże i w tak trudnym dla nas momencie musimy zająć się również sprawami formalnymi związanymi z pożegnaniem zmarłego – znalezieniem odpowiedniego zakładu pogrzebowego oraz sporządzeniem koniecznej dokumentacji. Podstawowym dokumentem, który należy uzyskać jeszcze przed pogrzebem jest akt zgonu.

Akt zgonu

Akt zgonu najkrócej rzecz ujmując jest aktem stanu cywilnego rejestrującym śmierć bliskiej osoby. Kwestie związane z aktem zgonu reguluje ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego. Skrócony odpis aktu zgonu konieczny jest między innymi w przypadku ubiegania się o zasiłek pogrzebowy. Śmierć należy zgłosić najpóźniej w ciągu trzech dni od dnia śmierci. Jednakże jeśli osoba zmarła na chorobę zakaźną zgłoszenie takiej sytuacji musi zostać dokonane w ciągu 24 godzin od nastąpienia zgonu. W akcie zgonu zgodnie z artykułem 67 i 68 wyżej wymienionej ustawy musi znaleźć się nazwisko oraz nazwisko rodowe, imiona, stan cywilny, miejsce urodzenia i zamieszkania. Ale również data, godzina i miejsce zgonu lub znalezienia zwłok, dane małżonka oraz rodziców osoby zmarłej. Znajdują się tam także informacje os tyczące imion, nazwiska i miejsca zamieszkania osoby zgłaszającej zgon lub dotyczące szpitala, albo zakładu, w którym nastąpiła śmierć.

Jak uzyskać akt zgonu

Akt zgonu wyrabia się w Urzędzie Stanu Cywilnego w miejscowości, w której doszło do śmierci. Osobami zobowiązanymi do zgłoszenia śmierci w Urzędzie Stanu Cywilnego są przede wszystkim małżonek lub dzieci zmarłego. Jeśli nie jest to możliwe zgłoszenia powinni dokonać kolejno najbliżsi krewni lub powinowaci, osoby zamieszkujące lokal, w którym nastąpił zgon, osoby będące przy śmierci. Jeżeli śmierć nastąpiła w szpitalu lub innym zakładzie, jednostki te są zobligowane do pisemnego zgłoszenia zgonu. Aby móc uzyskać akt zgonu wymaganych jest kilka dokumentów. Przede wszystkim karta zgonu wydawana przez służbę zdrowia, dowód osobisty oraz podanie o wydanie 3 bezpłatnych odpisów skróconych aktu zgonu. W przypadku mężczyzn do 50 roku życia może okazać się konieczna książeczka wojskowa, a jeśli zgłaszamy śmierć dziecka – odpis aktu urodzenia.

Najwięcej pochówków w naszym kraju odbywa się zgodnie z tradycyjnym, katolickim obrządkiem. Z roku na rok zwiększa się jednak liczba dokonywanych kremacji. Ceremonia pogrzebowa z urną różni nieco od tradycyjnej.

Pochówek po kremacji w świetle prawa

W świetle prawa pochówek kremacyjny powinien się odbyć na cmentarzu. Urna może spocząć w grobie ziemnym, murowanym lub katakumbach. Możliwe jest również umieszczenie prochów w kolumbarium. Kolumbaria to specjalne katakumby przeznaczone na urny z prochami, które przechowywane są w odpowiednio wygospodarowanych niszach.

Zgodnie z polskim prawem zwłoki po kremacji mogą być przechowywane wyłącznie na cmentarzu. Rozsypanie prochów w innym miejscu może grozić karą grzywny lub aresztem. Są od tego pewne wyjątki. Urnę można pochować w innym miejscu niż cmentarz wyłącznie, gdy zgodę wyda minister ds. budownictwa w porozumieniu z ministrem zdrowia. Pochówek na morzu może się odbyć jedynie w sytuacji, gdy do śmierci doszło w trakcie rejsu i nie ma możliwości, by zwłoki zostały przetransportowane na ląd w czasie krótszym niż 24 godziny.

Pochówek po kremacji w świetle prawa kanonicznego

Ceremonia pogrzebowa urny z prochami różni się nieco od tradycyjnej. Kościół katolicki kremację zwłok dopuścił do obrządku dopiero w latach 60. XX wieku. Zgodnie z założeniami episkopatu najpierw powinna odbyć się msza święta nad trumną z ciałem zmarłego, a dopiero później może nastąpić proces spopielenia zwłok i złożenia urny na cmentarzu. Dopuszczalne są jednak pewne wyjątki w przypadku szczególnych okoliczności. Gdy śmierć nastąpiła za granicą, możliwe jest dokonanie spopielenia zwłok w innym kraju, a następnie przetransportowanie urny do Polski. Kościół zezwala na wcześniejszą kremację również w sytuacji, gdy rodzina musi dotrzeć do kraju z daleka i potrzebuje na to więcej czasu.

Wiele rodzin ma wśród swoich bliskich osoby, które często przebywają lub mieszkają za granicą, jednak chcą być pogrzebane w Polsce. Po ich śmierci bardzo często pojawia się dylemat, w jaki sposób sprawnie przetransportować zwłoki do kraju. Na szczęście coraz więcej firm pogrzebowych ma w swojej ofercie usługi z zakresu międzynarodowego transportu zwłok do Polski.

Międzynarodowy transport zwłok do Polski odbywa się zgodnie z określonymi procedurami oraz na podstawie wcześniej przygotowanych dokumentów. Nie każdy zakład pogrzebowy świadczy usługi tego rodzaju, ale z uwagi na coraz większe zapotrzebowanie, coraz więcej firm zaczyna specjalizować się również i w tej dziedzinie. Niektóre zakłady pogrzebowe oprócz sprowadzenia zwłok do kraju, zapewniają również pomoc przy zgromadzeniu wszystkich niezbędnych dokumentów, przetłumaczeniu ich przez tłumacza przysięgłego oraz zorganizowaniu odprawy w konsulacie.

Jakie dokumenty są niezbędne do sprowadzenia zwłok z zagranicy?

Organizując transport zwłok z innego kraju do Polski, przede wszystkim należy zgromadzić niezbędne dokumenty. Najważniejszy jest akt urodzenia oraz akt małżeństwa. Jeśli zmarła osoba była niezamężna, wówczas wystarczy akt urodzenia. W przypadku osób po rozwodzie niezbędne jest przygotowanie aktu urodzenia oraz dokumentu, stwierdzającego unieważnienie małżeństwa. Wszystkie dokumenty powinny mieć format międzynarodowy.

Jeśli zmarły został skremowany za granicą i sprowadzana będzie urna z prochami, wymagane jest przygotowanie takich samych dokumentów jak w przypadku trumny. Oprócz niezbędnych dokumentów bardzo ważne jest również sprawne zorganizowanie całego procesu sprowadzania zwłok do kraju. To zadanie warto powierzyć zakładom pogrzebowym, które mają doświadczenie oraz niezbędne środki transportu do fachowego zorganizowania całego przedsięwzięcia.

Z roku na rok w naszym kraju dokonuje się coraz więcej kremacji. Zmienia się również społeczne nastawienie do tej formy pochówku. Kremacja, podobnie jak tradycyjne przygotowanie zwłok do pogrzebu, przebiega zgodnie z ustalonymi procedurami.

Przygotowanie zmarłego do kremacji

Organizacja kremacji rozpoczyna się od zebrania wszystkich niezbędnych dokumentów. Najważniejszy jest oczywiście akt zgonu, a także zezwolenie zmarłego na kremację. Ciało zmarłego przygotowuje się tak samo jak w przypadku tradycyjnego pogrzebu. W niektórych przypadkach ubranie można zastąpić specjalnym całunem.

Przed aktem kremacji ciało zmarłego należy umieścić w specjalnej trumnie kremacyjnej, która musi być ekologiczna, a więc pozbawiona wszelkich warstw lakieru czy elementów metalowych bądź plastikowych. Wykonana jest najczęściej z drewna. Do trumny nie można wkładać żadnych przedmiotów.

Przebieg spalania

Przygotowana trumna wraz z ciałem spalana jest w specjalnie przystosowanym do tego krematorium. Czas spalania wynosi ok. 2-3 godzin. Odbywa się pod wpływem gorącego powietrza, rozgrzanego do ok. 600-1200 stopni. Po spopieleniu zwłok, prochy wsypywane są do urny. Bliscy zmarłego mogą wówczas odebrać stosowne świadectwo kremacji.

Pogrzeb po kremacji

W tradycyjnym obrządku pogrzeb tego rodzaju odbywa się dwuetapowo. Najpierw powinna odbyć się msza święta nad ciałem i oficjalne pożegnanie zmarłego. Następnie dochodzi do spopielenia zwłok, po czym następuje druga część — złożenie urny w grobie. Rodzina może towarzyszyć zmarłemu właściwie na każdym etapie jego ostatniej drogi. Przewiezienie urny z krematorium na cmentarz może odbyć się tradycyjnym karawanem, jednak nie jest to konieczne. Z uwagi na niewielkie rozmiary urny, przeniesieniem prochów zmarłego bardzo często zajmuje się najbliższa rodzina. Niezwykle ważne w tym przypadku jest postępowanie zgodnie z życzeniem zmarłego, któremu należy się stosowny szacunek.

Podczas porządkowania grobów należy nie tylko wyrzucić wypalone znicze, zniszczone wiązanki czy wyschnięte kwiaty, lecz również zadbać o właściwe oczyszczenie nagrobka. Pielęgnacja nagrobków i pomników wymaga jednak zastosowania odpowiednich środków i metod adekwatnych do materiału, z którego zostały wykonane.

Zabiegi konserwacyjne pomogą nie tylko utrzymać pomniki i nagrobki w odpowiedniej czystości, lecz również zagwarantują trwałość i estetyczny wygląd przez znacznie dłuższy czas. Warto zatem dobrać właściwe metody konserwacji zgodnie z właściwościami materiału, z jakiego zostały wykonane.

Nagrobki z lastriko

Popularne nagrobki z lastriko mogą być czyszczone przy pomocy wody z dodatkiem płynu do mycia naczyń. Do dokładnego wyszorowania powierzchni można użyć miękkiej szczotki lub szmatki. Dzięki temu powinniśmy usunąć wszelkie zabrudzenia. Najlepszym środkiem konserwującym w tym przypadku będzie silikon. Nagrobki lastrikowe należy również regularnie woskować, dzięki czemu wszelkie zabrudzenia będą się znacznie trudniej osadzać na powierzchni.

Nagrobki z piaskowca

Piaskowiec to bardzo delikatny materiał, dlatego może przysporzyć nieco problemów podczas czyszczenia. Najbezpieczniejszym środkiem czystości będzie w tym przypadku zwykła woda (bez żadnych dodatków chemicznych) oraz miękka szmatka.

Nagrobki z granitu

Nagrobki i pomniki granitowe należy czyścić wodą przy pomocy ściereczki z mikrofibry lub miękkiej szczotki. Nagrobków tego rodzaju nie należy natłuszczać. Od czasu do czasu można jednak grafitową powierzchnię przetrzeć zwykłym octem, aby ożywić nieco kolor. Dodatkowo możemy znaleźć bardzo wiele różnorodnych płynów konserwacyjnych przeznaczonych do granitu.

Nagrobki z marmuru

Marmur to trwały i wytrzymały kamień, jednak w polskim klimacie może ulegać korozji. Warto zatem zadbać o jego prawidłową konserwację. Podczas czyszczenia należy używać wyłącznie wody i miękkiej szmatki. Wszelkie środki chemiczne mogą jedynie zniszczyć kamień.

Spopielenie zwłok, czyli kremacja, odbywa się w specjalnie przygotowanych do tego krematoriach. Najczęściej przed kremacją odbywa się niewielka ceremonia, podczas której rodzina i bliscy mogą uroczyście pożegnać zmarłego. Następnie dochodzi do kremacji zwłok, a prochy umieszczane są w specjalnie przystosowanej do tego urnie.

Kremacja nie wyklucza zorganizowanie tradycyjnego pochówku podczas uroczystej mszy z udziałem księdza. Zadaniem najbliższej rodziny zmarłego jest dobranie urny, w której spoczną jego prochy. Standardowy kształt urny przypomina niewielki pojemnik o szerokim spodzie i zwężanej szyjce. Istnieje bardzo wiele modeli urn wykonywanych z różnych materiałów.

Rodzaje urn pogrzebowych

Najchętniej wybierane są urny pogrzebowe wykonane z metalu. Wyróżnia je estetyczny wygląd i trwałość. Spośród nich można wyróżnić urny mosiężne, które są nie tylko wytrzymałe i odporne na korozję, ale również pozwalają na umieszczenie dowolnego grawerunku czy pożegnalnego tekstu.

Tradycyjne urny kamienne nawiązują do historii, ponieważ w dawnych czasach tylko w takich naczyniach przechowywano prochy. Mogą być wykonane np. z granitu. Są również bardzo trwałe, a jednocześnie wyróżniają się klasycznym wyglądem.

Urny drewniane najczęściej tworzone są z drewna dębowego lub sosnowego. Mogą przybierać różne formy: od niewielkich skrzyneczek poprzez pojemniki w kształcie małych trumien. Różnią się także kolorystyką oraz ozdobnymi detalami.

Kolorystyka urn

Urny dostępne są w różnych kolorach. W tym przypadku wszystko zależy od indywidualnych preferencji. Najczęściej wybierane są modele w odcieniach czarnym i złotym. Dodatkowo urny mogą być zdobione. Zwykle znajduje się na nich krzyż, ale możliwe jest wykonanie nieco bardziej urozmaiconych zdobień. Zakłady pogrzebowe, specjalizujące się w produkcji i sprzedaży urn, zwykle mają w swojej ofercie bardzo szeroki wybór różnorodnych modeli

Śmierć zmarłego to najczęściej bardzo smutne doświadczenie dla bliskich mu osób. Niestety to właśnie na nich spoczywa obowiązek przygotowania pogrzebu. Warto potraktować to wydarzenie jako ostatnią szansę na uroczyste pożegnanie ze zmarłym i oddanie mu stosownej czci.

Oprócz wzniosłego wymiaru uroczystości, organizacja pogrzebu tradycyjnego wiąże się z koniecznością zgromadzenia niezbędnych dokumentów oraz dopełnienia formalności zgodnie z obowiązującym prawem. Warto więc dowiedzieć się, jak krok po kroku wygląda cały proces przygotowania zmarłego do uroczystości pożegnalnej.

Organizacja pogrzebu — krok po kroku

  • Wstępem do podjęcia jakichkolwiek działań jest oficjalne stwierdzenie zgonu przez lekarza. Gdy do zgonu dochodzi w domu, należy najpierw skontaktować się z lekarzem, który po wstępnych oględzinach potwierdzi ustanie funkcji życiowych i wystawi kartę zgonu. Gdy śmierć nastąpi w wyniku nagłego wypadku, zazwyczaj wzywany jest lekarz pogotowia ratunkowego. Z uwagi na fakt, że karty zgonu nie można sporządzić na miejscu wypadku, przygotowywane jest specjalne stwierdzenie zgonu. Z tym dokumentem należy się udać do właściwego lekarza, który wystawi oficjalną kartę zgonu. Jeżeli zgon nastąpił w szpitalu, należy zgłosić się do odpowiedniego ruchu chorych, w którym odbierzemy kartę zgonu.
  • Wraz z kartą zgonu należy udać się do Urzędu Stanu Cywilnego, gdzie sporządzony zostanie akt zgonu.
  • Kolejny etap to wybór zakładu pogrzebowego, który przewiezie ciało zmarłego do kostnicy. Warto jest korzystać z usług firm, które specjalizują się w kompleksowej obsłudze, dzięki czemu będziemy mogli zamówić również usługi przeprowadzenia ceremonii pogrzebowej.
  • Udając się do zakładu pogrzebowego, również należy zabrać ze sobą stosowane dokumenty, tj. kartę zgonu, dowód osobisty zmarłego i współmałżonka osoby zmarłej, zaświadczenie z zakładu pracy lub ostatni odcinek emerytury/renty. Następnie należy wyznaczyć datę pogrzebu, wyznaczyć miejsce pochówku oraz określić rodzaj obrządku religijnego.